[Raşit Tunca]

Suyun İletkenliği Nedir? Demineralizasyon-Deiyonizasyon Nedir?

İletkenlik bir su numunesinin elektrik taşıyabilme özelliğinin sayısal

ifadesidir. Ayrıca sulu bir çözeltinin elektriği iletme kabiliyetinin sayısal

bir ifadesidir. Platinlenmiş iki elektrod su içine daldırıldığı zaman iki

elektrod arasında tatbik edilen bir elektromotor kuvvet altında, çözeltide

mevcut iyonlar, elektrodlara doğru hareket ederek elektrik akımını iletirler. Bu

da suyun kondaktivitesi veya rezistivitesi olarak tanımlanır.

Bünyesinde iyon bulunduran su da bir iletkendir. Suyun iletkenliği sudaki

iyonların toplam ve bağıl konsantrasyonlarına, hareketliliğine, değerliklerine

ve ölçüm sıcaklığına bağlıdır. İletkenlik, iyon miktarıyla doğru orantılı

olmasına rağmen bazı iyonlar; klorür, sülfat, kalsiyum, magnezyum için bu orantı

aynı değildir.
Suyun iletkenliği ölçülerek, sudaki iyon miktarı yaklaşık olarak tayin

edilebilir. Böylece hiçbir analiz yapmadan iletkenlik değerinin 0.60-0.75 ile

çarpımı suyun toplam tuzluluğu hakkında bir fikir verir. Aynı şekilde, bu

ilişkiden faydalanarak bulunan ampirik sonuca göre, normal sularda iletkenliğin

100’e bölünmesiyle, sudaki anyon (=katyon) toplamı meq/l olarak hesaplanır. Bu

sonuçların pratikteki faydası, iletkenliği farklı suların değişik kökenli ve

farklı kalitede sular olduğu hakkında bir ön fikir edinme imkanı sağlamasıdır.

Su içinde artı  ve eksi yüklü iyonlar bulunur. Bu iyonların sudan alınmasına

deiyonizasyon yada demineralizasyon denir. Tıpkı yumuşatma cihazındaki gibi

sentetik reçineli tüplerden geçirilen ham su, reçinelerin özelliğinden dolayı

iyonlarını bırakır.

Deiyonize sistemde su, önce katyonik reçine yatağından geçirilerek pozitif

iyonlar hidrojen(H+) ile, daha sonra anyonik reçine yatağından geçirilerek

negatif iyonlar hidroksit(OH-) iyonları ile yer değiştirilir. Çıkış suyunda

kalan (H+) ile (OH-) birleşerek suya dönüşür. Böylece saf su oluşur.

İyon değiştirme, bir iyonun başka bir iyonla yer değiştirmesidir. Reçineler

Katyon değiştirici reçine ve Anyon değiştirici reçine veya bunların

kombinasyonu(MIXBED) olabilirler. Katyon değiştirme , pozitif bir iyonun diğer

bir pozitif iyonla yer değiştirmesi olup, tabii sularda katyonlar, Ca++, Mg++,

Na+, H+, Fe++ ve Mn++ gibi maddelerdir.Anyon değiştirme ; negatif bir iyonun

yani anyonun, diğer bir negatif iyonla yer değiştirmesi olup, tabii sularda

anyonlar genel olarak Cl , SO4 , NO3 gibi maddelerdir.

Reçineli katyon değiştiriciler, sülfonatlarla çevrilmiş polistrenlerin sentetik

organik polimerlerdir. Bunlar daneli ve boncuğa benzer şekilde imal edilirler.

Bunların kimyasal formülleri Na2R ve H2R ile gösterilir. Na2R sodyum

devresindeki işletmeye göre bir iyon değiştiricidir. H2R ise hidrojen

devresindeki işletmeye göre bir iyon değiştiricidir. Sodyum devresinde

rejenerasyon ( yani reçinelerin yenilenmesi ) NaCl ile, hidrojen devresinde iyon

değiştiricilerin H2R’ nin yenilenmesi asitle yapılmaktadır.  Deionizer işlemi

sonucunda çıkan suyun pH değeri 2-3 arasıdır.

Ürünlerin son yıkamalarının demineralize su ile yapılması ürünün kalitesi

açısından gerekli olan bir yöntemdir. Ham suyla yıkanan ürünlerin yüzeylerinde

yıkama sonrası bir miktar su kalır. Bu suların zamanla buharlaşması sonucunda

ham suyun içerisinde bulunan tuzlar ürünün yüzeyine yapışırlar. Ürün üzerinde

oluşan bu tuz lekeleri satışa sunulacak mal üzerinde olumsuz bir etki yapacağı

gibi, aynı zamanda boyama ve benzeri işlemlere tabi tutulacak yüzeylerin boya

kalitelerinin uzun vadede düşük olmasına ve buna bağlı olarak da ürünün genel

kalitesinin bozulmasına sebep olurlar. Bu sebeplerden dolayı yüksek ürün

kalitesini hedefleyen firmaların tuzlardan arındırılmış sularla çalışmaları en

uygun yöntem olarak bilinmektedir.