[Raşit Tunca]

1. "Allahümme bike asbahna..." Duasının Kaynağı

Virdinizin "Allahümme bike asbahna ve bike emseyna..." diye başlayan ilk kısmı, sahih bir kaynaktan gelmektedir.

Orijinal Hali ve Kaynağı: Bu dua, Tirmizi tarafından rivayet edilmiş olup, "hasen sahih" (güvenilir) bir hadistir . Metnin orijinal hali şu şekildedir:

Sabah Okunuşu:

اللَّهُمَّ بِكَ أَصْبَحْنَا، وَبِكَ أَمْ�سَيْنَا، وَبِكَ نَحْيَا، وَبِكَ نَمُوتُ، وَإِلَيْكَ النُّشُورُ
(Allahümme bike asbahna, ve bike emseyna, ve bike nahya, ve bike nemutu ve ileykennuşur.)

Akşam Okunuşu:

اللَّهُمَّ بِكَ أَمْسَيْنَا، وَبِكَ أَصْبَحْنَا، وَبِكَ نَحْيَا، وَبِكَ نَمُوتُ، وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ
(Allahümme bike emseyna, ve bike asbahna, ve bike nahya, ve bike nemutu ve ileykel masir.)

Değerlendirme: Virdinizdeki metin bu kaynakla tamamen örtüşmektedir. Bu dua, günün her anında Allah'a olan bağlılığı ve teslimiyeti ifade eden nebevî bir öğüttür.

2. "Esbahna ve esbaha'l-mülkü lillâh..." Duasının Kaynağı

Virdinizin "Esbahna ve esbaha'l-mülkü lillâh..." (veya akşam için "Emseyna ve emse'l-mülkü lillâh") diye devam eden ana kısmı ise, en sahih hadis kaynaklarından biri olan Sahih-i Müslim'de yer almaktadır .

Orijinal Hali ve Kaynağı: Bu dua, Abdullah bin Mes'ud (r.a.)'dan rivayet edilmiştir. Rivayete göre, Peygamber Efendimiz (s.a.v.) akşam olduğunda şöyle dua ederdi :

Arapça Orijinal Metin (Müslim rivayeti):

كَانَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمْسَى قَالَ: «أَمْسَيْنَا وَأَمْسَى الْمُلْكُ لِلَّهِ، وَالْحَمْدُ لِلَّهِ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ» قَالَ: أُرَاهُ قَالَ فِيهِنَّ: «لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ، وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ، رَبِّ أَسْأَلُكَ خَيْرَ مَا فِي هَذِهِ اللَّيْلَةِ وَخَيْرَ مَا بَعْدَهَا، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا فِي هَذِهِ اللَّيْلَةِ وَشَرِّ مَا بَعْدَهَا، رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْكَسَلِ، وَسُوءِ الْكِبَرِ، رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابٍ فِي النَّارِ، وَعَذَابٍ فِي الْقَبْرِ»

Hadisin Metni ve Anlamı: Bu rivayet, virdinizdeki metnin özünü oluşturmaktadır. Sabah versiyonunda ise "أَصْبَحْنَا وَأَصْبَحَ الْمُلْكُ لِلَّهِ" (Esbahna ve esbaha'l-mülkü lillah) ifadesi kullanılır. . Bu hadis, hem sabah hem akşam okunan bu kapsamlı duanın kaynağıdır.

Virdinizdeki Farklar: Verdiğiniz tarikat virdi, bu temel sahih duanın üzerine, yine sünnette sabah-akşam okunması tavsiye edilen Ayet-el Kürsi, Felak ve Nas surelerini eklemiştir . Ayrıca Kur'an'dan Rabbenâ âtinâ ve Rabbenâğfirlî dualarıyla virde zenginlik katmıştır. Bu eklemeler, virdi oluşturan alimlerin (bu bağlamda Raşidi Tarikatı'nın) sünneti daha kapsamlı bir günlük evrad haline getirme çabasıdır.

Önemli Bir Kelime Açıklaması: "Sûi'l-Kiber"

Virdinizde geçen ve Müslim hadisinde de bulunan "Sûi'l-kiber" (سُوءِ الْكِبرِ) ifadesi üzerinde kısaca durmakta fayda var. Bu ifadenin Arapça'da iki farklı anlama gelebilecek iki okunuş şekli vardır :

"el-Kiber" (el-Kiber) - (كِبَرِ): "Büyüklük, yaşlılık" demektir. "Sûi'l-kiber" ise "yaşlılığın kötü hali" anlamına gelir. Bu, yaşlanıp bunamak, takatten düşmek, aciz kalmak demektir. Nitekim Peygamber Efendimiz (s.a.v.) başka bir duasında "arzu'l-ömür" yani "ömrün en rezil (bunaklık) çağına ulaşmaktan" Allah'a sığınmıştır . Bu anlam, duanın siyakına daha uygun görülmüştür .

"el-Kibr" (el-Kibr) - (كِبْرِ): "Büyüklenmek, gurur, kibir" demektir. "Sûi'l-kibr" ise "kibrin kötülüğü" manasına gelir.

Her iki anlam da geçerlidir, ancak hadis şarihleri (açıklayıcıları) genellikle birinci anlamı, yani "yaşlılığın kötü halinden, bunaklıktan Allah'a sığınma" yorumunu tercih etmişlerdir .

Sonuç olarak: Tarikat virdinizdeki her iki dua da sahih kaynaklara dayanmaktadır. "Allahümme bike asbahna..." duası Tirmizi'de, "Esbahna ve esbaha'l-mülkü lillâh..." duası ise Müslim başta olmak üzere temel hadis kitaplarında yer almaktadır. Vird, bu temel nebevi duaları, diğer sahif koruyucu sure ve ayetlerle birleştirerek kapsamlı bir günlük zikir halkası oluşturmuştur.